अध्याय 9श्लोक 14
Chapter 9 • Verse 14

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

सततं कीर्तयन्तो मां यतन्तश्च दृढव्रताः।

नमस्यन्तश्च मां भक्त्या नित्ययुक्ता उपासते॥ १४॥

satataṁ kīrtayanto māṁ yatantaś ca dṛḍha-vratāḥ |

namasyantaś ca māṁ bhaktyā nitya-yuktā upāsate || 14 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सततम् (satatam)=निरन्तरकीर्तयन्तः (kīrtayantaḥ)=मेरो गुण, नाम र महिमाको कीर्तन वा प्रशंसा गर्दैमाम् (mām)=मेरोयतन्तः च (yatantaś ca)=र निरन्तर निष्ठापूर्वक प्रयत्न गर्दैदृढ-व्रताः (dṛḍha-vratāḥ)=दृढ संकल्प भएकानमस्यन्तः च (namasyantaś ca)=र मलाई विनम्र भएर प्रणाम गर्दैमाम् भक्त्या (mām bhaktyā)=मलाई प्रेम र भक्तिपूर्वकनित्य-युक्ताः (nitya-yuktāḥ)=सधैँ ममा एकाग्र भएका साधकहरूउपासते (upāsate)=मेरो निरन्तर उपासना गर्दछन्।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— ती दृढ संकल्प भएका महात्माहरू निरन्तर मेरो गुण र महिमाको कीर्तन गर्दै, मलाई प्राप्त गर्न दृढतापूर्वक प्रयत्न गर्दै, र मलाई भक्तिपूर्वक नमन गर्दै सधैँ ममा एकाग्र भएर मेरो उपासना गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

सच्चा साधकका चार लक्षण: कीर्तन, प्रयत्न, नमन र उपासना

श्रीकृष्ण यहाँ महात्माहरूको दैनिक जीवनशैलीका चारवटा महत्वपूर्ण अङ्गहरू प्रस्तुत गर्नुहुन्छ: १. 'कीर्तनम्': वाणीद्वारा सधैँ सत्य र ईश्वरको महिमा गाउनु, नकारात्मक कुरा नगर्नु। २. 'यत्नः': हात बाँधेर नबसी आफ्ना कर्तव्य र साधनाका लागि कडा परिश्रम गर्नु। ३. 'नमनम्': आफ्नो अहंकार पगालेर सम्पूर्ण प्राणीहरूमा ईश्वरलाई देखेर विनम्र हुनु। ४. 'उपासना': आफ्नो मनलाई निरन्तर परमात्माको सान्निध्यमा राख्नु। महाभारतमा नारद मुनि, व्यासदेव र शुकदेव जस्ता ऋषिहरूको जीवन यही चार स्तम्भमा अडिएको थियो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

प्रशंसा, प्रयास र विनम्रताको त्रिवेणी (Praise, Effort, and Humility)

हाम्रो मानसिक स्वास्थ्यका लागि यी तीन कुराहरू अमृत समान छन्: १. 'कीर्तन': अरूको खोट देखाउनुको सट्टा जीवनका राम्रा पक्ष, ईश्वरको अनुग्रह र मानिसहरूका सद्गुणहरूको प्रशंसा गर्ने बानी बसाल्नु। २. 'प्रयत्न': लक्ष्यप्रति अल्छी नभई दृढ संकल्प (दृढव्रत) का साथ दैनिक काम गर्नु। ३. 'नमन': जतिसुकै सफल भए पनि अहंकार नपाल्नु, विनम्र बन्नु र कृतज्ञ रहनु। जब यी तीन गुण हाम्रो जीवनमा आउँछन्, तब मानिस कहिल्यै डिप्रेसन वा एक्लोपनमा पर्दैन। ऊ सधैँ एक दिव्य ऊर्जा र आन्तरिक आनन्दमा रमाइरहन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

संसारका राम्रा कुराहरूको प्रशंसा गर्नुहोस्, आफ्नो लक्ष्यका लागि दृढ भएर प्रयत्न गर्नुहोस्, र सफलतामा कहिल्यै अहंकार नगरी सधैँ विनम्र रहनुहोस्।