अध्याय 9श्लोक 17
Chapter 9 • Verse 17

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

पिताहमस्य जगतो माता धाता पितामहः।

वेद्यं पवित्रमोङ्कार ऋक्साम यजुरेव च॥ १७॥

pitāham asya jagato mātā dhātā pitāmahaḥ |

vedyaṁ pavitram oṅkāra ṛk sāma yajur eva ca || 17 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

पिता (pitā)=पिता (बीज दिने बाबु)अहम् (aham)=म हुँअस्य जगतः (asya jagataḥ)=यस सम्पूर्ण जगत्‌कोमाता (mātā)=माता (गर्भाधान गर्ने र स्नेह दिने आमा)धाता (dhātā)=पालनपोषणकर्ता र कर्मफल विधातापितामहः (pitāmahaḥ)=पितामह (हजुरबुवा वा मूल स्रोत)वेद्यम् (vedyam)=जान्न योग्य परम सत्यपवित्रम् (pavitram)=परम पावन गर्नेओङ्कारः (oṅkāraḥ)=मूल ॐकार ध्वनिऋक् (ṛk)=ऋग्वेदसाम (sāma)=सामवेदयजुः (yajuḥ)=यजुर्वेदएव च (eva ca)=र निश्चय नै।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यस सम्पूर्ण जगत्‌को पिता, माता, पालनपोषणकर्ता र पितामह (हजुरबुवा) म नै हुँ; जान्न योग्य परमतत्त्व, परम पवित्र ॐकार, तथा ऋग्वेद, सामवेद र यजुर्वेद पनि म नै हुँ।

महाभारतको परिस्थिति

समस्त सृष्टिका शाश्वत माता, पिता र पितामह

अर्जुन कुरुक्षेत्रमा आफ्ना हजुरबुवा भीष्म पितामह, आफ्नी आमा कुन्ती र पिता पाण्डुको सम्झनामा भावुक भइरहेका थिए। श्रीकृष्ण उनलाई यो परम आत्मीय सत्य सम्झाउनुहुन्छ: "हे अर्जुन! तिम्रो यो भौतिक परिवार त केवल केही वर्षको नाता हो। यस सम्पूर्ण सृष्टिका वास्तविक पिता म हुँ, आमा म हुँ, पालन गर्ने विधाता म हुँ, र भीष्म पितामहका पनि पितामह म नै हुँ!" जब मानिसलाई थाहा हुन्छ कि सम्पूर्ण अस्तित्व नै उसको आफ्नै परिवार हो र परमात्मा नै उसका परम माता-पिता हुनुहुन्छ, तब उसलाई संसारमा कहिल्यै एक्लोपन वा टुहुरोपनको आभास हुँदैन।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

एक्लोपन (Loneliness) को स्थायी उपचार

आजको युगमा मानिसहरू करोडौँको भीडमा बसेर पनि भयानक एक्लोपन र असुरक्षा महसुस गर्छन्: - "मलाई कसैले बुझ्दैन, मेरो कोही छैन।" - तर गीता भन्छ: तपाईं यस ब्रह्माण्डमा कुनै अनपेक्षित पाहुना होइन; तपाईंलाई यो सम्पूर्ण प्रकृतिको मूल प्रेमले जन्माएको र हुर्काएको हो। जसले आफ्नो मुटुभित्र त्यो परम माता-पिताको स्नेह अनुभव गर्दछ, ऊ कहिल्यै एक्लो हुन सक्दैन। संसारका सबै सम्बन्धहरू छुटे पनि परमात्माको प्रेम कहिल्यै टुट्दैन।
व्यावहारिक सूत्र :

एक्लोपन र हीनताबोधबाट मुक्त हुनुहोस्। सम्पूर्ण ब्रह्माण्डलाई प्रेमले सिञ्चित गर्ने त्यो परम चेतना नै तपाईंको वास्तविक अभिभावक हो भनी ढुक्क रहनुहोस्।