ॐअध्याय 9श्लोक 18
Chapter 9 • Verse 18

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत्।

प्रभवः प्रलयः स्थानं निधानं बीजमव्ययम्॥ १८॥

gatir bhartā prabhuḥ sākṣī nivāsaḥ śaraṇaṁ suhṛt |

prabhavaḥ pralayaḥ sthānaṁ nidhānaṁ bījam avyayam || 18 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

गतिः (gatiḥ)=परम गन्तव्य वा लक्ष्य•भर्ता (bhartā)=पालनपोषण गर्ने र सम्हाल्ने•प्रभुः (prabhuḥ)=सम्पूर्ण सृष्टिको मालिक•साक्षी (sākṣī)=सबै कर्म र विचारहरूको निष्पक्ष द्रष्टा (साक्षी)•निवासः (nivāsaḥ)=परम बासस्थान (घर)•शरणम् (śaraṇam)=संकटमा रक्षा गर्ने परम आश्रय•सुहृत् (suhṛt)=कुनै स्वार्थबिना भलाइ गर्ने सच्चा मित्र•प्रभवः (prabhavaḥ)=उत्पत्तिको मूल स्रोत•प्रलयः (pralayaḥ)=विलीन हुने स्थान•स्थानम् (sthānam)=वर्तमान स्थितिको आधार•निधानम् (nidhānam)=प्रलयमा संस्कारहरू रहने भण्डार•बीजम् अव्ययम् (bījam avyayam)=कहिल्यै नाश नहुने सनातन बीउ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— म नै परम गन्तव्य, पालनकर्ता, मालिक, साक्षी, बासस्थान, परम आश्रय, निस्वार्थ सच्चा मित्र, उत्पत्ति, प्रलय, आधार, भण्डार र अविनाशी सनातन बीउ हुँ।

महाभारतको परिस्थिति

परमात्माका बाह्र दिव्य सम्बन्धहरू: 'सुहृत्' को महिमा

यो श्लोकमा श्रीकृष्णले मानव जीवन र परमात्माबीचका बाह्रवटा आत्मीय नाताहरू सूत्रबद्ध गर्नुभएको छ। यीमध्ये सबैभन्दा मीठो शब्द हो— 'सुहृत्'। 'सुहृत्' भनेको त्यस्तो मित्र हो जसले कुनै स्वार्थबिना केवल तपाईंको कल्याण चाहन्छ। संसारका साथीहरू पैसा, पद वा परिस्थिति हेरेर बदलिन्छन्; तर भगवान् यस्तो मित्र हुनुहुन्छ जो सुखमा पनि, दुःखमा पनि, र मृत्युको क्षणमा पनि मुटुभित्र बसेर साथ दिइरहनुहुन्छ। कुरुक्षेत्रको युद्धमा श्रीकृष्णले अर्जुनको केवल सारथि बनेर घोडाहरूको टाप धोइदिनुभयो, अर्जुनका बाणहरू आफ्नै छातीमा थापिदिनुभयो— यो केवल एक 'सुहृत्' (सच्चा हितैषी मित्र) ले मात्र गर्न सक्दछ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आफ्नै भित्रको अविभाज्य साथी (The Unconditional Friend)

जब जीवनमा सबैले साथ छोड्छन्, सबै ढोका बन्द हुन्छन्, तब मानिस कहाँ जाओस्? - गीता भन्छ: आफ्नो मुटु छाम्नुहोस्! त्यहाँ तपाईंको 'सुहृत्' (निस्वार्थ मित्र) सधैँ जागा छ। - उहाँ तपाईंको हरेक पीडाको साक्षी (सākṣī) हुनुहुन्छ, तपाईंको हरेक सासको भरणपोषणकर्ता (भर्ता) हुनुहुन्छ। जब हामी बाहिरी मानिसहरूबाट पूर्ण सुरक्षा र बिनासर्त प्रेमको आशा गर्न छोडेर आफ्नै भित्र बस्ने त्यो परम साथीसँग मित्रता गाँस्छौँ, तब हाम्रो जीवनबाट एक्लोपन, भय र निराशा सधैँका लागि समाप्त हुन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

बाहिरी संसारमा निरपेक्ष मित्र नखोज्नुहोस्। आफ्नै हृदयमा बस्नुभएका अन्तर्यामी परमेश्वरलाई आफ्नो सबैभन्दा घनिष्ठ मित्र मानेर दैनिक सुख-दुःख साटासाट गर्नुहोस्।