Chapter 9 • Verse 20

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्ट्वा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते।

ते पुण्यमासाद्य सुरेन्द्रलोकमश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान्॥ २०॥

trai-vidyā māṁ soma-pāḥ pūta-pāpā yajñair iṣṭvā svar-gatiṁ prārthayante |

te puṇyam āsādya surendra-lokam aśnanti divyān divi deva-bhogān || 20 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

त्रै-विद्याः (trai-vidyāḥ)=तीन वेद (ऋक्, यजुः, साम) को सकाम कर्मकाण्ड जान्नेहरू•सोम-पाः (soma-pāḥ)=यज्ञको पवित्र सोमरस पिउनेहरू•पूत-पापाः (pūta-pāpāḥ)=पापबाट शुद्ध भएकाहरू•माम् यज्ञैः इष्ट्वा (māṁ yajñair iṣṭvā)=यज्ञहरूद्वारा मेरो नै आराधना गरेर•स्वर्-गतिम् (svar-gatim)=स्वर्गको प्राप्ति•प्रार्थयन्ते (prārthayante)=प्रार्थना गर्दछन्•ते (te)=तिनीहरूले•पुण्यम् आसाद्य (puṇyam āsādya)=आफ्नो पुण्यको फल पाएर•सुर-इन्द्र-लोकम् (surendra-lokam)=देवराज इन्द्रको स्वर्गलोकमा पुग्दछन्•अश्नन्ति (aśnanti)=र उपभोग गर्दछन्•दिव्यान् देव-भोगान् (divyān deva-bhogān)=दिव्य देवताहरूका सुख-विलासहरूलाई•दिवि (divi)=स्वर्गमा।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— तीन वेदका ज्ञाता, सोमरस पिउने र पापबाट शुद्ध भएका मानिसहरू यज्ञहरूद्वारा मेरो नै आराधना गरेर स्वर्ग प्राप्तिको प्रार्थना गर्दछन्; अनि तिनीहरू आफ्नो पुण्यको फल पाएर देवराज इन्द्रको स्वर्गलोकमा पुगी त्यहाँका दिव्य देव-भोगहरू उपभोग गर्दछन्।

महाभारतको परिस्थिति

सकाम वैदिक कर्मकाण्ड र स्वर्गको प्रलोभन

वैदिक युगमा मानिसहरूको सबैभन्दा ठूलो सपना हुन्थ्यो— ठूला-ठूला सोमयज्ञ गरेर स्वर्ग पुग्नु र त्यहाँका दिव्य अप्सरा, अमृत र सुखहरू भोग्नु। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ कि ती मानिसहरू नराम्रा होइनन्; उनीहरूले पाप धोएका छन् र राम्रो काम गरेका छन्। तर उनीहरूको दृष्टि संकुचित छ। उनीहरूले परमात्मासँग मोक्ष वा अविनाशी शान्ति मागेनन्, केवल विलासिताको अर्को लोक (स्वर्ग) मागे। कुरुक्षेत्रमा अर्जुनलाई श्रीकृष्ण देखाउनुहुन्छ कि स्वर्ग पनि भौतिक संसारकै एउटा विलासी कोठा मात्र हो, वास्तविक मुक्ति होइन।

आफ्नो जीवनमा प्रयोग

विलासिताको अपग्रेड (Upgrading the Golden Cage)

हाम्रो आधुनिक जीवनमा हामी पनि यस्तै 'स्वर्ग' को पछि लाग्छौँ: - सानो घरबाट पाँचतारे होटल वा ठूलो बंगला, साधारण गाडीबाट महँगो लक्जरी गाडी। - हामी सोच्छौँ कि यदि हामीले राम्रो सुख-सुविधा पायौँ भने हाम्रो जीवन धन्य हुनेछ। तर विलासिता जतिसुकै ठूलो भए पनि त्यसले मनको भोक कहिल्यै मेटाउन सक्दैन। स्वर्गको सुख पनि केवल केही समयको मनोरञ्जन मात्र हो। जबसम्म मनभित्र लोभ र वासना बाँकी रहन्छ, तबसम्म मानिस सुनको पिँजडामा थुनिएको सुगाजस्तै बन्धनमै रहन्छ।

व्यावहारिक सूत्र :

केवल बाहिरी सुख-सुविधा र विलासिताको संग्रहलाई जीवनको अन्तिम उपलब्धि नठान्नुहोस्। मनको वास्तविक स्वतन्त्रता र आत्मिक शान्ति खोज्नुहोस्।