अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

यो सम्पूर्ण श्रीमद्भगवद्गीताको सर्वाधिक पवित्र, प्रसिद्ध र आश्वस्तकारी श्लोक हो। यहाँ दुईवटा महत्वपूर्ण शब्द छन्: १. 'योग': जुन कुरा हामीसँग छैन तर जीवन र साधनाका लागि आवश्यक छ, त्यो दिलाइदिनु। २. 'क्षेम': जुन कुरा हामीसँग छ (सद्गुण, शान्ति, सुरक्षा), त्यसको रक्षा गरिदिनु। श्रीकृष्ण भन्नुहुन्छ: 'वहाम्यहम्'— म आफैँ भरिया बनेर उनीहरूको भारी बोक्छु! कुरुक्षेत्रको रणभूमिमा पाण्डवहरूसँग सेना थोरै थियो, राज्य थिएन, हतियार कम थिए। तर श्रीकृष्णले उनीहरूको सम्पूर्ण 'योगक्षेम' को जिम्मा लिनुभयो— अर्जुनको रथको रक्षा गर्नुभयो, भीष्म र द्रोणका महाअस्त्रहरूबाट पाण्डवहरूलाई बचाउनुभयो, र अन्ततः धर्मको पूर्ण स्थापना गर्नुभयो।

हाम्रो जीवनको ९०% मानसिक तनाव दुईवटा चिन्तामा सकिन्छ: १. "मलाई जे चाहिएको छ, त्यो मैले कसरी पाउने?" (योगको चिन्ता) २. "मसँग जे छ, त्यो कतै खोसिने त होइन?" (क्षेमको चिन्ता) हामी चौबीसै घण्टा यही भय र असुरक्षामा बाँचिरहेका छौँ। तर जब एउटा साधकले आफ्नो सम्पूर्ण अहंकार त्यागेर सत्य, कर्तव्य र ईश्वरलाई आफ्नो जीवन सुम्पन्छ, तब ब्रह्माण्डले नै उसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी उठाउँछ। यसको अर्थ हात बाँधेर बस्नु होइन; यसको अर्थ त पूर्ण इमानदारीका साथ आफ्नो कर्म गर्नु र जीवनको सुरक्षाको चिन्ता परमात्माको हातमा छोडिदिनु हो।