अध्याय 9श्लोक 23
Chapter 9 • Verse 23

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

येऽप्यन्यदेवताभक्ता यजन्ते श्रद्धयान्विताः।

तेऽपि मामेव कौन्तेय यजन्त्यविधिपूर्वकम्॥ २३॥

ye'py anya-devatā-bhaktā yajante śraddhayānvitāḥ |

te'pi mām eva kaunteya yajanty avidhi-pūrvakam || 23 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

ये अपि (ye api)=जो मानिसहरू पनिअन्य-देवता-भक्ताः (anya-devatā-bhaktāḥ)=अन्य देवी-देवताहरूलाई पुज्ने भक्तहरू हुन्यजन्ते (yajante)=पूजा-आराधना गर्दछन्श्रद्धया अन्विताः (śraddhayānvitāḥ)=पूर्ण श्रद्धाले युक्त भएरते अपि (te api)=तिनीहरूले पनिमाम् एव (mām eva)=साक्षात् मेरैकौन्तेय (kaunteya)=हे कुन्तीपुत्र अर्जुन!यजन्ति (yajanti)=पूजा गरिरहेका हुन्छन्अविधि-पूर्वकम् (avidhi-pūrvakam)=तर विधि बिना (अप्रत्यक्ष र अज्ञानपूर्वक)।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे कौन्तेय! जो भक्तहरू श्रद्धापूर्वक अन्य विभिन्न देवी-देवताहरूको पूजा गर्दछन्, वास्तवमा तिनीहरूले पनि मेरै पूजा गरिरहेका हुन्छन्; तर त्यो पूजा अविधिपूर्वक (अप्रत्यक्ष र यथार्थ नजानेर) भइरहेको हुन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

समस्त पूजाहरूको अन्तिम गन्तव्य

वैदिक परम्पराको यो अर्को अनुपम सहिष्णु र विशाल दृष्टिकोण हो: जसरी आकाशबाट परेको पानी जुनसुकै नदीमा बगे पनि अन्ततः समुद्रमै पुग्छ (आकाशात् पतितं तोयं यथा गच्छति सागरम्, सर्वदेवनमस्कारः केशवं प्रतिगच्छति); त्यस्तै कुनै पनि मनुष्यले संसारको कुनै पनि कुनामा, कुनै पनि नाम वा देवतालाई पुकारोस्— त्यो प्रार्थना अन्ततः परमात्मासमक्ष नै पुग्दछ। तर श्रीकृष्ण यसलाई 'अविधिपूर्वकम्' (विधिबिनाको) भन्नुहुन्छ किनकि ती भक्तहरूले हाँगा र पातहरूमा पानी हाले, तर जरालाई चिनेनन्। यदि सीधै रुखको जरामा पानी हालियो भने सम्पूर्ण हाँगा र पातहरू स्वतः तृप्त हुन्छन्।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

हाँगाबिँगा छोडेर मूल जरातर्फ लाग्नु (Addressing the Root)

हामी आफ्नो जीवनमा पनि समस्याका हाँगाबिँगा (Symptoms) मा अल्झिरहन्छौँ: - टाउको दुख्यो भने पेनकिलर खान्छौँ, तर तनाव किन भयो भनेर हेर्दैनौँ। - सम्बन्धमा समस्या आयो भने बाहिरी झगडा गर्छौँ, तर आफ्नो अहंकार र कम्युनिकेसनको समस्या सुधार्दैनौँ। यसरी नै जबसम्म हामी जीवनका बाहिरी सतहहरूमा मात्र अल्झिरहन्छौँ, तबसम्म हाम्रो प्रयास 'अविधिपूर्वक' (अपूर्ण) रहन्छ। जब हामी सिधै मूल कारण (आफ्नो भित्री चेतना र ईश्वर) सँग जोडिन्छौँ, तब जीवनका सबै सानातिना समस्याहरू आफैँ समाधान भएर जान्छन्।
व्यावहारिक सूत्र :

समस्याका बाहिरी लक्षणहरूमा मात्र नअलमलिनुहोस्। आफ्नो सोच, चरित्र र चेतनाको मूल जरालाई शुद्ध र बलियो बनाउनुहोस्।