अध्याय 9श्लोक 28
Chapter 9 • Verse 28

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

शुभाशुभफलैरेवं मोक्ष्यसे कर्मबन्धनैः।

संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि॥ २८॥

śubhāśubha-phalair evaṁ mokṣyase karma-bandhanaiḥ |

saṁnyāsa-yoga-yuktātmā vimukto mām upaiṣyasi || 28 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

शुभ-अशुभ-फलैः (śubhāśubha-phalaiḥ)=राम्रो (शुभ) र नराम्रो (अशुभ) दुवै प्रकारका फल दिनेएवम् (evam)=यस प्रकार (सबै कर्म मलाई अर्पण गर्नाले)मोक्ष्यसे (mokṣyase)=तिमी मुक्त हुनेछौकर्म-बन्धनैः (karma-bandhanaiḥ)=कर्मका बन्धनहरूबाटसंन्यास-योग-युक्त-आत्मा (saṁnyāsa-yoga-yuktātmā)=कर्मसमर्पण रूपी संन्यासयोगमा स्थित मन भएको भएरविमुक्तः (vimuktaḥ)=पूर्ण रूपले मुक्त भईमाम् उपैष्यसि (mām upaiṣyasi)=साक्षात् मलाई नै प्राप्त गर्नेछौ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यसरी सबै कर्म मलाई अर्पण गर्नाले तिमी शुभ र अशुभ दुवै प्रकारका फल दिने कर्म-बन्धनहरूबाट मुक्त हुनेछौ; र संन्यासयोग (समर्पण) मा स्थित भएको मनले सम्पूर्ण बन्धनहरूबाट विमुक्त भई साक्षात् मलाई नै प्राप्त गर्नेछौ।

महाभारतको परिस्थिति

कर्मबन्धनबाट मुक्तिको अमोघ अस्त्र: संन्यासयोग

अर्जुनको मनमा युद्धको पाप लाग्ने ठूलो भय थियो। श्रीकृष्ण यहाँ उनलाई त्यो अचुक कवच दिनुहुन्छ: "हे अर्जुन! जब तिमी फलको स्वार्थ र कर्तृत्वको अहङ्कार त्यागेर मलाई सबै कर्म अर्पण गर्छौ, तब पाप र पुण्य दुवैका बन्धनहरू काटिन्छन्!" जसरी नराम्रो कर्म फलामको साङ्लो हो भने राम्रो कर्म सुनको साङ्लो हो— दुवैले मानिसलाई बाँध्छन्। तर जब कर्म नै ईश्वरमा समर्पित हुन्छ, तब साङ्लो नै भङ्ग हुन्छ र जीवात्मा पूर्ण विमुक्त भएर परमात्मामा लीन हुन्छ।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

सफलता र असफलता दुवैको मानसिक बोझबाट मुक्ति

हामी असफलताको बोझले मात्र थचिँदैनौँ, कहिलेकाहीँ सफलताको अहंकार (Golden Handcuffs) ले पनि हामीलाई थिच्दछ: - "मैले यो गरेँ, म कति महान् छु!"— यो सोचेर मानिस तनाव र प्रतिष्ठा जोगाउने डरमा फस्छ। तर जब हामी आफ्ना सबै सफलता र असफलताहरूलाई परमतत्त्वमा सुम्पिदिन्छौँ (मदर्पणम्), तब हाम्रो मन पूर्ण रूपले हलुका र स्वतन्त्र (विमुक्त) हुन्छ। न जितको अहंकार, न हारको ग्लानि— केवल कर्तव्यको निष्काम आनन्द!
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्ना सफलताको घमण्ड र असफलताको पश्चात्ताप दुवैलाई ईश्वरको पाउमा बिसाउनुहोस्। पूर्ण मानसिक हलुकापनका साथ आफ्नो वर्तमान कर्ममा जुट्नुहोस्।