अध्याय 9श्लोक 29
Chapter 9 • Verse 29

अध्याय 9 : राजविद्याराजगुह्ययोग

परम गोपनीय ज्ञान (सहज भक्ति)

श्रीभगवानुवाच

समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः।

ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम्॥ २९॥

samo'haṁ sarva-bhūteṣu na me dveṣyo'sti na priyaḥ |

ye bhajanti tu māṁ bhaktyā mayi te teṣu cāpy aham || 29 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

समः अहम् (samo'ham)=म समभाव भएको (समान) छुसर्व-भूतेषु (sarva-bhūteṣu)=समस्त चराचर प्राणीहरूमान मे द्वेष्यः अस्ति (na me dveṣyo'sti)=न मेरो कोही शत्रु वा अप्रिय छन प्रियः (na priyaḥ)=न मेरो कुनै विशेष पक्षपाती प्रिय छये भजन्ति तु (ye bhajanti tu)=तर जो भक्तहरूलेमाम् भक्त्या (mām bhaktyā)=मलाई प्रेम र भक्तिपूर्वक भज्दछन्मयि ते (mayi te)=तिनीहरू ममा रहन्छन्तेषु च अपि अहम् (teṣu ca api aham)=र म पनि तिनीहरूमा प्रत्यक्ष प्रकट हुन्छु।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— म समस्त प्राणीहरूमा समान भावले व्याप्त छु; न मेरो कोही अप्रिय वा शत्रु छ, न कोही विशेष पक्षपाती प्रिय नै छ। तर जो मानिसहरू मलाई प्रेम र भक्तिपूर्वक भज्दछन्, तिनीहरू ममा रहन्छन् र म पनि तिनीहरूमा प्रत्यक्ष प्रकट हुन्छु।

महाभारतको परिस्थिति

परमात्माको निष्पक्षता र भक्तको विशेषाधिकार

अर्जुनले सोध्न सक्थे: "हे कृष्ण! यदि तपाईं सबैका साझा हुनुहुन्छ भने तपाईंले पाण्डवहरूको मात्र पक्ष किन लिनुभयो? के तपाईं पक्षपाती हुनुहुन्छ?" श्रीकृष्ण यहाँ सूर्य र ऐनाको उदाहरणजस्तै स्पष्ट पार्नुहुन्छ: सूर्यको प्रकाश सबैका लागि समान रूपमा खस्दछ— मन्दिरमा पनि, र फोहोरको डंगुरमा पनि। सूर्य कसैसँग पक्षपात गर्दैन। तर जसले आफ्नो झ्याल खोल्छ र सफा ऐना राख्छ, सूर्यको ज्योति त्यहाँ चम्किन्छ। कौरवहरूले आफ्ना झ्यालहरू अहङ्कार र अधर्मले बन्द गरेका थिए, तर पाण्डवहरूले प्रेम र धर्मले हृदयको ढोका खोलेका थिए। त्यसैले भगवान् पाण्डवहरूमा प्रकट हुनुभयो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

कृपाको वर्षा र हाम्रो ग्रहणशीलता (Receptivity to Grace)

धेरै मानिसहरू गुनासो गर्छन्: "भगवान्ले उसलाई धेरै दिनुभयो, मलाई अन्याय गर्नुभयो!" - तर प्रकृतिको नियम निष्पक्ष छ: हावा, पानी, सूर्य र ईश्वरीय चेतना सबैका लागि समान छन्। - फरक केवल यति हो कि हामीमध्ये कति जनाले आफ्नो हृदयको झ्याल खुला राखेका छौँ? यदि हामी आफ्नो मनमा ईर्ष्या, गुनासो र शंकाको पर्दा टाँगेर बस्छौँ भने हामी अँध्यारोमै रहन्छौँ। तर जब हामी कृतज्ञता र प्रेमले आफ्नो मन खोल्छौँ, तब ईश्वरीय शान्ति र आनन्द हाम्रो जीवनमा स्वतः भरिएर पोखिन्छ।
व्यावहारिक सूत्र :

कसैसँग गुनासो वा ईर्ष्या नगर्नुहोस्। ईश्वरीय कृपा र अवसरहरू सबैका लागि खुला छन्; आफ्नो मनको पर्दा हटाएर सत्य र प्रेमलाई स्वागत गर्नुहोस्।