अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

महाभारतमा धेरै ऋषि-मुनिहरू र पाण्डवहरूले पनि गहन आत्मसाक्षात्कारका लागि एकान्तको आश्रय लिएका थिए। अर्जुन स्वयंले पाशुपतास्त्र प्राप्त गर्न हिमाच्छादित एकान्त पर्वतमा गएर कठोर साधना गरेका थिए। श्रीकृष्ण यहाँ ध्यानयोगका चार अनिवार्य बाह्य र आन्तरिक सर्तहरू प्रस्तुत गर्नुहुन्छ: १. रहसि स्थितः एकाकी — कोलाहल, सामाजिक भड्काव र भीडभाडबाट टाढा शान्त एकान्त ठाउँ। २. यतचित्तात्मा — मन र इन्द्रियहरूको चञ्चलतामाथि नियन्त्रण। ३. निराशीः — ध्यान गर्दा कुनै सांसारिक फल वा चमत्कारको लोभ नहुनु। ४. अपरिग्रहः — अनावश्यक धन, सम्पत्ति र सामग्रीहरूको बोझबाट मुक्ति।

आजको मानिस २४ घण्टा कोलाहलमा बाँचिरहेको छ: - हातमा स्मार्टफोन, कानमा हेडफोन, दिमागमा सामाजिक सञ्जालको होहल्ला र सूचनाको बाढी। - आधुनिक मानिस एक मिनेट पनि एक्लै बस्न डराउँछ! - तर जबसम्म तपाईं संसारको कोलाहललाई केही बेर बन्द गरेर 'एकान्त' (Solitude) मा आफ्नै आत्मासँग साक्षात्कार गर्न सिक्नुहुन्न, तबसम्म मानसिक शान्ति असम्भव छ। दिनहुँ कम्तीमा १५-३० मिनेट फोन, इन्टरनेट र सबै मानिसहरूबाट अलग भएर एकान्तमा बस्ने अभ्यास गर्नुहोस्।