अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः।
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम्॥ ११॥
śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiram āsanam ātmanaḥ |
nāty-ucchritaṁ nāti-nīcaṁ cailājina-kuśottaram || 11 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
शुचौ (śucau)=पवित्र, स्वच्छ र शुद्ध•देशे (deśe)=स्थान वा वातावरणमा•प्रतिष्ठाप्य (pratiṣṭhāpya)=स्थापना गरेर•स्थिरम् (sthiram)=स्थिर (नहल्लिने)•आसनम् (āsanam)=आसनलाई•आत्मनः (ātmanaḥ)=आफ्नो•न अति-उच्छ्रितम् (na ati-ucchritam)=न धेरै अग्लो (जहाँबाट लड्ने डर होस्)•न अति-नीचम् (na ati-nīcam)=न धेरै होचो (जहाँ ओस, कीरा-फट्याङ्ग्राको डर होस्)•चैल-अजिन-कुश-उत्तरम् (caila-ajina-kuśa-uttaram)=सबैभन्दा तल कुश, त्यसपछि मृगछाला वा ओछ्यान, र सबैभन्दा माथि सफा कपडा बिछ्याइएको।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— कुनै स्वच्छ र पवित्र स्थानमा आफ्नो आसनलाई स्थिर रूपले स्थापना गर्नुपर्दछ; त्यो आसन न त धेरै अग्लो हुनुपर्दछ न धेरै होचो नै; र त्यसमा तल कुश, बीचमा मृगछाला (वा नरम ओछ्यान) र माथि सफा कपडा बिछ्याइएको हुनुपर्दछ।
ध्यानको भौतिक आसन: स्थिरता र स्वास्थ्यको नियम
वातावरणको प्रभाव: ध्यानका लागि उपयुक्त ठाउँ निर्माण
आफ्नो घरमा एउटा सफा, शान्त र स्थिर ध्यानको स्थान बनाउनुहोस्। दैनिक त्यही स्थानमा बसेर नियमित ध्यानको अभ्यास गर्नुहोस्।