अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

महाभारतमा अर्जुनको एकाग्रताको कथा विश्वप्रसिद्ध छ। जब द्रोणाचार्यले रुखमा काठको चरा राखेर सबै राजकुमारहरूलाई सोधे— "तिमीहरू के देखिरहेका छौ?" कसैले रुख, कसैले पात, कसैले हाङ्गा देखे; तर अर्जुनले मात्र भने— "मलाई चराको आँखाबाहेक अरू केही देखिइरहेको छैन!" यो नै 'एकाग्रं मनः कृत्वा' को सर्वोच्च दृष्टान्त हो। श्रीकृष्ण अर्जुनलाई भन्नुहुन्छ— त्यही एकाग्रता अब बाहिरी चराको आँखामा होइन, आफ्नै भित्री अन्तःकरणको शुद्धिका लागि परमात्मामा केन्द्रित गर। ध्यान कुनै जादु वा चमत्कार देखाउनका लागि होइन, आफ्नो मनको मयल पखाल्नका लागि (आत्मविशुद्धये) गरिन्छ।

आधुनिक संसारमा सबैभन्दा ठूलो संकट नै एकाग्रताको अभाव (Distraction Epidemic) हो: - मानिसहरू काम गर्दागर्दै सामाजिक सञ्जालमा हराउँछन्, कुरा गर्दागर्दै फोनमा हेर्छन्। - जबसम्म मन छरपस्ट हुन्छ, तबसम्म न त कुनै सांसारिक काममा ठूलो सफलता मिल्छ, न त आध्यात्मिक शान्ति नै। जसरी सूर्यको किरणलाई एउटा लेन्सबाट केन्द्रित गर्दा त्यसले कागज जलाइदिन्छ, त्यसै गरी जब छरिएको मनलाई एकाग्र बनाइन्छ, तब त्यसले असाधारण आत्मिक शक्ति र निर्मल शान्ति प्रदान गर्दछ।