अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

श्रीकृष्णले यहाँ ध्यानको शारीरिक मुद्रा (Body Posture) को अचूक वैज्ञानिक नियम सिकाउनुभएको छ: १. समं कायशिरोग्रीवम्: ढाड, घाँटी र टाउको सीधा हुनुपर्छ। यदि ढाड कुप्रो भयो भने फोक्सो खुम्चिन्छ, अक्सिजन कम पुग्छ, र केही बेरमै अल्छी वा निद्रा लाग्छ। २. अचलम् स्थिरः: शरीरलाई बारम्बार नहल्लाउनु। शरीर हल्लिँदा मन पनि हल्लिन्छ; शरीर स्थिर भएपछि मन पनि स्थिर हुन्छ। ३. नासिकाग्र दृष्टि: आँखा पूरै खुला राखे बाहिरी दृश्यले डिस्टर्ब गर्छ; पूरै बन्द गरे निद्रा आउन सक्छ। त्यसैले आँखालाई आधा खुला राखेर नाकको टुप्पोतर्फ दृष्टि लगाउनु ध्यानको शास्त्रीय विधि हो। यो कुनै अन्धविश्वास होइन, शरीर र स्नायु प्रणालीलाई एकाग्र बनाउने योग विज्ञान हो।

तपाईंको बस्ने तरिकाले तपाईंको मनस्थिति निर्धारण गर्छ: - जब तपाईं झुकेर वा कुप्रो परेर बस्नुहुन्छ, शरीरमा आलस्य र हीनताबोध उत्पन्न हुन्छ। - तर जब तपाईं आफ्नो मेरुदण्डलाई सीधा, छाती फुलाएर र टाउको सन्तुलनमा राख्नुहुन्छ, तब शरीरमा तत्कालै प्राण र आत्मविश्वासको नयाँ ऊर्जा सञ्चार हुन्छ। ध्यान गर्दा मात्र होइन, काम गर्दा र पढ्दा पनि आफ्नो ढाड सीधा राख्ने बानी बसाल्नुहोस्। यसले तपाईंको एकाग्रता दोब्बर बनाउँछ।