अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

महाभारतको इतिहासमा भीष्म, द्रोण, कर्ण र अर्जुनजस्ता योद्धाहरूले संसारका सबैभन्दा ठूला अस्त्र-शस्त्र चलाउन सिके, ठूला राज्य जिते; तर ती सबै बाहिरी विजयहरूले मनलाई शान्ति दिन सकेनन्। श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट पार्नुहुन्छ— वास्तविक शान्ति केवल बाहिरी विजय वा धनसम्पत्तिमा छैन। त्यो शान्ति त केवल मनलाई वशमा राखेर निरन्तर परमात्मासँग जोड्दा मात्र प्राप्त हुन्छ। यसलाई 'निर्वाणपरमां शान्तिम्' भनिएको छ— यस्तो शान्ति जसले संसारका सबै दुःख, जन्म-मरण र पीडाहरूलाई सदाका लागि समाप्त गरिदिन्छ।

ध्यान कुनै एक दिन गरेर छोड्ने गतिविधि होइन; यो त 'युञ्जन्नेवं सदा' (सधैँ निरन्तर अभ्यास गर्ने कला) हो: - जसरी एउटा स्वस्थ शरीरका लागि दैनिक पौष्टिक खाना र व्यायाम चाहिन्छ, त्यसै गरी स्वस्थ र शान्त मनका लागि दैनिक ध्यान र आत्मसंयमको खुराक चाहिन्छ। - जब तपाईं दिनहुँ केही समय मनलाई स्थिर राखेर ईश्वरमा लीन हुनुहुन्छ, तब बिस्तारै-बिस्तारै त्यो शान्ति तपाईंको २४ घण्टाको स्थायी स्वभाव बन्दछ। यो शान्ति नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो धन हो।