अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः।
न चाति स्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन॥ १६॥
nāty-aśnatas tu yogo'sti na caikāntam anaśnataḥ |
na cāti-svapna-śīlasya jāgrato naiva cārjuna || 16 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
न (na)=छैन•अति-अश्नतः (ati-aśnataḥ)=धेरै खाने (अति भोजन गर्ने) को लागि•तु (tu)=तर•योगः (yogaḥ)=योग वा साधनाको सफलता•अस्ति (asti)=सम्भव छ•न (na)=न त•च (ca)=र•एकान्तम् (ekāntam)=बिलकुलै वा पूरै•अनश्नतः (anaśnataḥ)=केही नखाई भोकै बस्ने (कठोर उपवास गर्ने) को लागि•न (na)=न त•च (ca)=पनि•अति-स्वप्न-शीलस्य (ati-svapna-śīlasya)=धेरै सुत्ने (अत्यधिक निद्रालु) को लागि•जाग्रतः (jāgrataḥ)=सधैँ जाग्राम बस्ने वा अनिँदो रहनेको लागि•न एव (na eva)=निश्चय नै सम्भव छैन•च (ca)=र•अर्जुन (arjuna)=हे अर्जुन!
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे अर्जुन! धेरै खाने (अति भोजन गर्ने) व्यक्तिका लागि योग सिद्ध हुन सक्दैन, न त बिलकुलै केही नखाई भोकै बस्ने व्यक्तिका लागि नै सम्भव छ; त्यस्तै, अत्यधिक सुत्ने अल्छीका लागि पनि योग सिद्ध हुँदैन, न त रातभर अनिँदो रहने (निद्रा त्याग्ने) व्यक्तिका लागि नै!
मध्यम मार्गको उद्घोष: चरम अतिवादको खण्डन
जीवनशैलीको सन्तुलन: अति कुनै पनि कुराको राम्रो हुँदैन
खानपिन र निद्रामा सन्तुलन कायम राख्नुहोस्। न त धेरै खानुहोस् न भोकै बस्नुहोस्; न धेरै सुत्नुहोस् न अनिँदो रहनुहोस्।