अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

यो श्लोक अघिल्लो श्लोक (६.१६) को सकारात्मक समाधान हो। श्रीकृष्णले यहाँ जीवनलाई दुःखरहित बनाउने चारवटा सन्तुलनका स्तम्भहरू दिनुभएको छ: १. युक्ताहार: सात्विक, स्वच्छ र मात्रा मिलाइएको भोजन। २. युक्तविहार: स्वस्थ मनोरञ्जन र प्रकृतिको सान्निध्य। ३. युक्तचेष्ट: काममा अत्यधिक तनाव वा अल्छीपन दुवै नभई मध्यम, नियमित र व्यवस्थित श्रम। ४. युक्तस्वप्नावबोध: समयमै सुत्ने र समयमै ब्युँझने नियमित दिनचर्या। महाभारतमा पाण्डवहरूले कठिन वनवासमा पनि यो दिनचर्या र सन्तुलन कहिल्यै गुमाएनन्, जसले गर्दा उनीहरू कहिल्यै शारीरिक वा मानसिक रूपमा कमजोर भएनन्।

आजको आधुनिक जीवनशैली अस्तव्यस्तताको शिकार छ: - राति अबेरसम्म मोबाइल चलाएर सुत्ने, बिहान ढिलासम्म ओछ्यानमा लडिरहने, जतिबेला पायो त्यतिबेला जे पायो त्यही खाने, र कामको अत्यधिक तनाव (Burnout) लिने। - यस्तो जीवनशैलीले मानिसलाई शारीरिक रूपमा रोगी र मानसिक रूपमा डिप्रेस्ड बनाउँछ। गीता भन्छ: योग कुनै रहस्यमय मन्त्र होइन; सन्तुलित दिनचर्या नै वास्तविक योग हो। जब तपाईं आफ्नो खाना, काम, मनोरञ्जन र निद्रालाई अनुशासित बनाउनुहुन्छ, तब तपाईंका आधाभन्दा बढी दुःखहरू स्वतः हराएर जान्छन् (योगो भवति दुःखहा)।