अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते।
निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा॥ १८॥
yadā viniyataṁ cittam ātmany evāvatiṣṭhate |
niḥspṛhaḥ sarva-kāmebhyo yukta ity ucyate tadā || 18 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यदा (yadā)=जब•विनियतम् (viniyatam)=विशेष रूपले नियन्त्रण गरिएको वा अनुशासित•चित्तम् (cittam)=चित्त (मन)•आत्मनि एव (ātmani eva)=आफ्नै आत्मामा नै•अवतिष्ठते (avatiṣṭhate)=अचल भएर स्थिर रहन्छ•निःस्पृहः (niḥspṛhaḥ)=पूर्णतया आसक्तिरहित वा तृष्णारहित भएर•सर्व-कामेभ्यः (sarva-kāmebhyaḥ)=सम्पूर्ण सांसारिक भोग र कामनाहरूबाट•युक्तः (yuktaḥ)=योगयुक्त वा सिद्ध योगी•इति (iti)=भनी•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ•तदा (tadā)=त्यस बेला।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जब विशेष रूपले अनुशासित भएको चित्त (मन) सम्पूर्ण सांसारिक कामनाहरूबाट तृष्णारहित (निःस्पृह) भएर केवल आफ्नै आत्मामा नै निश्चल भई स्थिर रहन्छ, त्यस बेला त्यो साधक 'युक्त' अर्थात् पूर्ण योगयुक्त पुरुष भनी कहलिन्छ।
आत्मन्येवावतिष्ठते: बाहिरी दौडधुपको पूर्ण विश्राम
आफ्नो भित्री केन्द्रमा फर्कनुहोस्: तृष्णाको अन्त्य
बाहिरी वस्तुहरूको अतृप्त चाहना त्याग्नुहोस्। दिनको केही समय बाहिरी संसारबाट ध्यान हटाएर आफ्नो आत्माको शान्त केन्द्रमा स्थिर रहनुहोस्।