अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
सुखमात्यन्तिकं यत्तद्बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम्।
वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः॥ २१॥
sukham ātyantikaṁ yat tad buddhi-grāhyam atīndriyam |
vetti yatra na caivāyaṁ sthitaś calati tattvataḥ || 21 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
सुखम् (sukham)=आनन्द वा सुख•आत्यन्तिकम् (ātyantikam)=अनन्त र असीमित (जसको कहिल्यै अन्त्य हुँदैन)•यत् (yat)=जुन•तत् (tat)=त्यो•बुद्धि-ग्राह्यम् (buddhi-grāhyam)=केवल शुद्ध र सूक्ष्म बुद्धिद्वारा मात्र अनुभव गर्न सकिने•अतीन्द्रियम् (atīndriyam)=भौतिक इन्द्रियहरूको पहुँचभन्दा पर रहेको•वेत्ति (vetti)=साक्षात्कार गर्दछ वा जान्दछ•यत्र (yatra)=जुन समाधिको अवस्थामा•न च एव (na ca eva)=र कहिल्यै पनि होइन•अयम् (ayam)=यो साधक•स्थितः (sthitaḥ)=त्यस अवस्थामा स्थिर भएर•चलति (calati)=विचलित हुन्छ•तत्त्वतः (tattvataḥ)=परम सत्य स्वरूपबाट।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— इन्द्रियहरूको पहुँचभन्दा धेरै पर रहेको र केवल शुद्ध एवं सूक्ष्म बुद्धिद्वारा मात्र अनुभव गर्न सकिने जुन अनन्त र असीमित सुख (आत्मानन्द) छ, त्यसलाई साधकले जुन अवस्थामा साक्षात्कार गर्दछ; र जहाँ एक पटक स्थित भएपछि ऊ परम सत्यबाट कहिल्यै रत्तिभर पनि विचलित हुँदैन;
अतीन्द्रिय आत्यन्तिक सुख: इन्द्रियभन्दा परको परमानन्द
सर्वोच्च आनन्दको खोजी: क्षणिक सुखको तृष्णा समाप्त
इन्द्रियका क्षणिक आकर्षणहरूभन्दा माथि उठ्नुहोस्। ध्यानद्वारा आफ्नै आत्माभित्र रहेको अनन्त र दिव्य आनन्दलाई साक्षात्कार गर्नुहोस्।