अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसञ्ज्ञितम्।
स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा॥ २३॥
taṁ vidyād duḥkha-saṁyoga-viyogaṁ yoga-saṁjñitam |
sa niścayena yoktavyo yogo'nirviṇṇa-cetasā || 23 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
तम् (tam)=त्यस अवस्थालाई•विद्यात् (vidyāt)=जान्नुपर्दछ•दुःख-संयोग-वियोगम् (duḥkha-saṁyoga-viyogam)=दुःखको संयोगबाट पूर्ण वियोग (दुःखको जरा नै काटिएको अवस्था)•योग-सञ्ज्ञितम् (yoga-saṁjñitam)=वास्तविक 'योग' नाम दिइएको छ•सः (saḥ)=त्यस•निश्चयेन (niścayena)=दृढ निश्चयका साथ•योक्तव्यः (yoktavyaḥ)=अभ्यास गर्नुपर्दछ•योगः (yogaḥ)=योगको•अनिर्विण्ण-चेतसा (anirviṇṇa-cetasā)=उत्साहहीन नभएको (कहिले पनि हरेस नखाने वा निराश नहुने) चित्तद्वारा।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— दुःखसँगको सम्पूर्ण संयोगको पूर्ण वियोग (सम्बन्धविच्छेद) हुनुलाई नै वास्तविक 'योग' भनिन्छ भनी जान्नुपर्दछ। त्यसकारण कहिल्यै हरेस नखाने, निराश नहुने उत्साही चित्त र अटल दृढ निश्चयका साथ यस योगको निरन्तर अभ्यास गर्नुपर्दछ।
दुःखसंयोगवियोग: गीतामा योगको अन्तिम परिभाषा
हरेस नखाने अदम्य धैर्य (Grit & Resilience): दुःखबाट स्थायी मुक्ति
कठिनाइ वा असफलता आउँदा कहिल्यै निराश नहुनुहोस्। अटल दृढ निश्चय र निरन्तर उत्साहका साथ आफ्नो साधना र कर्तव्यमा लागिरहनुहोस्।