अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम्।
ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत्॥ २६॥
yato yato niścarati manaś cañcalam asthiram |
tatas tato niyamyaitad ātmany eva vaśaṁ nayet || 26 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यततः यतः (yataḥ yataḥ)=जता-जता, जुन-जुन सांसारिक विषयहरूतिर•निश्चरति (niścarati)=दौडन्छ वा भट्किन्छ•मनः (manaḥ)=यो मन•चञ्चलम् (cañcalam)=अत्यन्त चञ्चल•अस्थिरम् (asthiram)=र कतै नअडिने अस्थिर स्वभावको•ततः ततः (tataḥ tataḥ)=त्यहाँ-त्यहाँबाट, ती-ती विषयहरूबाट•नियम्य (niyamya)=रोकेर वा फर्काएर•एतत् (etat)=यस मनलाई•आत्मनि एव (ātmani eva)=केवल आफ्नै आत्मामा नै•वशम् (vaśam)=नियन्त्रणमा•नयेत् (nayet)=ल्याउनुपर्दछ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यो अत्यन्त चञ्चल र अस्थिर मन जुन-जुन सांसारिक विषयहरूतिर दौडन्छ वा भट्किन्छ, त्यहाँ-त्यहाँबाट यसलाई सजगतापूर्वक फर्काएर केवल आफ्नै आत्माको नियन्त्रणमा ल्याउनुपर्दछ।
मन फर्काउने अचूक कला: यतो यतो निश्चरति
सजगताको अभ्यास (Mindfulness): मनलाई बारम्बार घर फर्काउनु
मन जति पटक बाहिरी कुरामा भट्किन्छ, त्यति पटक नरिसाई शान्तपूर्वक त्यसलाई वर्तमान क्षण र आफ्नै आत्मामा फर्काउने अभ्यास गर्नुहोस्।