अध्याय 6श्लोक 28
Chapter 6 • Verse 28

अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

ध्यान योग (मन जित्ने कला)

श्रीभगवानुवाच

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः।

सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते॥ २८॥

yuñjann evaṁ sadātmānaṁ yogī vigata-kalmaṣaḥ |

sukhena brahma-saṁsparśam atyantaṁ sukham aśnute || 28 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

युञ्जन् (yuñjan)=निरन्तर जोड्दै वा ध्यानमा लगाउँदैएवम् (evam)=यस प्रकारसदा (sadā)=सधैँआत्मानम् (ātmānam)=आफ्नो आत्मालाईयोगी (yogī)=योगीलेविगत-कल्मषः (vigata-kalmaṣaḥ)=सम्पूर्ण पाप र अशुद्धिहरूबाट मुक्त भइसकेकोसुखेन (sukhena)=अत्यन्त सजिलैसँग बिना कुनै कठिनाइब्रह्म-संस्पर्शम् (brahma-saṁsparśam)=परब्रह्म परमात्मासँगको साक्षात्कार (स्पर्श)अत्यन्तम् (atyantam)=असीम, अनन्त र सर्वोच्चसुखम् (sukham)=परमानन्दलाईअश्नुते (aśnute)=उपभोग गर्दछ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— यस प्रकार सम्पूर्ण पाप र अशुद्धिहरूबाट सर्वथा मुक्त भएको योगीले आफ्नो मनलाई निरन्तर ध्यानमा लगाएर, परब्रह्म परमात्माको साक्षात्काररूपी असीम, अनन्त र सर्वोच्च परमानन्दलाई अत्यन्त सजिलैसँग अनुभव गर्दछ।

महाभारतको परिस्थिति

ब्रह्मसंस्पर्श: परमात्मासँगको प्रत्यक्ष साक्षात्कार

श्रीकृष्णले यहाँ 'ब्रह्मसंस्पर्श' (परमात्माको स्पर्श वा साक्षात्कार) शब्दको प्रयोग गर्नुभएको छ। जसरी काँपिरहेको चिसो मानिसले अग्निको न्यानो स्पर्श पाउँदा तत्काल तृप्त हुन्छ, त्यसै गरी संसारको दुःख र तापले जलेको जीवात्माले जब ध्यानमा परमात्माको स्पर्श पाउँछ, तब उसका सम्पूर्ण पीडाहरू क्षणभरमै समाप्त हुन्छन्। महाभारतमा पाण्डवहरूले श्रीकृष्णको साक्षात् सान्निध्य पाउँदा यही ब्रह्मसंस्पर्शको आनन्द पाएका थिए। यो आनन्द कुनै काल्पनिक दर्शन होइन, साधकको प्रत्यक्ष र मूर्त आत्मिक अनुभव हो।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

पापमुक्तिपछिको सहज आनन्द: आध्यात्मिक न्यानोपन

जबसम्म मनमा गल्ती, छल र अपराधको भारी (कल्मष) हुन्छ, तबसम्म मानिस ढुक्कसँग बस्न सक्दैन: - तर जब ध्यान र प्रायश्चित्तद्वारा अन्तःकरणका सबै पापहरू पखालिन्छन् (विगतकल्मषः), तब मन यति हलुङ्गो र निर्मल हुन्छ कि परमात्माको अनुभूति सहजै हुन थाल्छ। - यसका लागि कुनै कठिन युद्ध लड्नु पर्दैन; पवित्र मन भएको व्यक्तिले 'सुखेन' (अत्यन्त सहजै) त्यो असीम आनन्द प्राप्त गर्छ। पवित्रता नै परमात्माको स्पर्श पाउने एकमात्र ढोका हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो मनलाई निष्कपट र पवित्र बनाउनुहोस्। जब मनबाट दुर्गुण र कपट हट्छ, तब परमात्माको शान्ति र आनन्द स्वतः अनुभव हुन थाल्छ।