अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते।
योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते॥ ३॥
ārurukṣor muner yogaṁ karma kāraṇam ucyate |
yogārūḍhasya tasyaiva śamaḥ kāraṇam ucyate || 3 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
आरुरुक्षोः (ārurukṣoḥ)=योगको शिखरमा चढ्न चाहने (साधनाको सुरुवाती साधक) का लागि•मुनेः (muneḥ)=मननशील मुनिको•योगम् (yogam)=योग प्राप्त गर्न•कर्म (karma)=निष्काम कर्म नै•कारणम् (kāraṇam)=मूल साधन•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ•योग-आरूढस्य (yoga-ārūḍhasya)=योगको शिखरमा पुगिसकेको (सिद्ध साधक) को लागि•तस्य एव (tasya eva)=त्यसकै लागि•शमः (śamaḥ)=शम (शान्ति, मानसिक निश्चलता वा ध्यान)•कारणम् (kāraṇam)=स्थिर रहने साधन•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— योगको शिखरमा चढ्न चाहने सुरुवाती साधकका लागि निष्काम कर्म नै मूल साधन भनिएको छ; तर योगको शिखरमा पुगिसकेको सिद्ध साधकका लागि भने शम (चित्तको शान्ति, निश्चलता र ध्यान) नै निरन्तर स्थित रहने साधन भनिएको छ।
आरुरुक्षु र योगारूढ: साधनाका दुई चरणहरू
साधनाको प्राकृतिक विकास: हतार नगर्नुहोस्
सुरुमा निःस्वार्थ सेवा र कर्तव्य कर्मद्वारा आफ्नो मनलाई शुद्ध पार्नुहोस्। मन शुद्ध भएपछि मात्र वास्तविक मानसिक शान्ति र ध्यान सम्भव हुन्छ।