अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते।
सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते॥ ४॥
yadā hi nendriyārtheṣu na karmasv anuṣajjate |
sarva-saṅkalpa-saṁnyāsī yogārūḍhas tadocyate || 4 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यदा (yadā)=जब•हि (hi)=निश्चय नै•न (na)=हुँदैन•इन्द्रिय-अर्थेषु (indriya-artheṣu)=इन्द्रियका विषयभोगहरूमा•न (na)=न त•कर्मसु (karmasu)=सकाम कर्महरूमा•अनुषज्जते (anuṣajjate)=आसक्त वा लिप्त हुन्छ•सर्व-सङ्कल्प-संन्यासी (sarva-saṅkalpa-saṁnyāsī)=सम्पूर्ण स्वार्थी सङ्कल्प र वासनाहरूलाई त्यागिसकेको साधक•योग-आरूढः (yoga-ārūḍhaḥ)=योगको शिखरमा पुगेको (योगारूढ)•तदा (tadā)=त्यस बेला•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जब कुनै साधक न त इन्द्रियका विषयभोगहरूमा आसक्त हुन्छ, न त सकाम कर्महरूमा नै लिप्त हुन्छ, र जसले सम्पूर्ण स्वार्थी सङ्कल्प र वासनाहरूलाई त्यागिसकेको हुन्छ, त्यस अवस्थामा पुगेको पुरुषलाई 'योगारूढ' (योगको शिखरमा आरूढ भएको) भनिन्छ।
योगारूढको वास्तविक पहिचान: पूर्ण अनासक्ति
आसक्तिमुक्त मन नै सर्वोच्च उपलब्धि
बाहिरी वस्तु र परिस्थितिको दास नबन्नुहोस्। विषयभोग र सकाम कर्महरूमा आसक्ति त्यागेर आफ्नो मनलाई पूर्ण स्वतन्त्र बनाउनुहोस्।