अध्याय 6श्लोक 31
Chapter 6 • Verse 31

अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

ध्यान योग (मन जित्ने कला)

श्रीभगवानुवाच

सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः।

सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते॥ ३१॥

sarva-bhūta-sthitaṁ yo māṁ bhajaty ekatvam āsthitaḥ |

sarvathā vartamāno'pi sa yogī mayi vartate || 31 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

सर्व-भूत-स्थितम् (sarva-bhūta-sthitam)=सम्पूर्ण प्राणीहरूभित्र विद्यमान रहेकोयः (yaḥ)=जसलेमाम् (mām)=म परमात्मालाईभजति (bhajati)=भज्दछ वा प्रेमपूर्वक पुज्दछएकत्वम् (ekatvam)=एकत्व (अभिन्न अद्वैत भाव) माआस्थितः (āsthitaḥ)=दृढ भई स्थित भएरसर्वथा (sarvathā)=सबै प्रकारले, जुनसुकै परिस्थितिमावर्तमानः (vartamānaḥ)=कार्य गरिरहेको भए तापनिअपि (api)=पनिसः (saḥ)=त्योयोगी (yogī)=योगीमयि (mayi)=म परमात्मामा नैवर्तते (vartate)=निवास गर्दछ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— सम्पूर्ण प्राणीहरूभित्र विद्यमान म परमात्मालाई जो साधक एकत्व (अद्वैत भाव) मा स्थित भएर पुज्दछ वा सेवा गर्दछ, ऊ जुनसुकै परिस्थिति वा कर्ममा संलग्न भए तापनि ऊ सधैँ म परमात्मामा नै निवास गर्दछ।

महाभारतको परिस्थिति

सर्वथा वर्तमानोऽपि: कर्मका बीचमा ईश्वरीय वास

के भगवान्‌मा लीन हुनका लागि मन्दिरमै बसिरहनु पर्छ? श्रीकृष्ण यहाँ स्पष्ट गर्नुहुन्छ— अहँ! 'सर्वथा वर्तमानोऽपि' — चाहे योगी राजा भएर सिंहासनमा बसोस्, सेनापति भएर युद्ध लडोस्, किसान भएर खेत जोतोस् वा व्यापारी भएर पसलमा बसोस्; यदि उसको मनमा यो बोध छ कि सबै प्राणीहरूमा एउटै परमात्मा हुनुहुन्छ र ऊ सबैको सेवा गर्छ, भने ऊ हरेक क्रियाकलापमा परमात्मामै रहन्छ। कुरुक्षेत्रको युद्धमा पाण्डवहरूले राज्य र न्यायका लागि बाण चलाइरहेका थिए, तर उनीहरू श्रीकृष्णमै स्थित थिए। उनीहरूका हरेक बाण ईश्वरीय पूजा बनेका थिए।
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

हरेक कार्यलाई प्रार्थना बनाउनुहोस्: कार्यस्थल नै मन्दिर

अध्यात्मलाई दैनिक जीवनभन्दा अलग नठान्नुहोस्: - यदि तपाईं डाक्टर हुनुहुन्छ र बिरामीभित्र ईश्वर देखेर उपचार गर्नुहुन्छ भने तपाईं अस्पतालमै परमात्मासँग हुनुहुन्छ। - यदि तपाईं शिक्षक हुनुहुन्छ र विद्यार्थीभित्र ईश्वर देखेर ज्ञान बाँड्नुहुन्छ भने तपाईं कक्षाकोठामै परमात्मासँग हुनुहुन्छ। - यदि तपाईं परिवारका सदस्यहरूलाई ईश्वरीय स्वरूप मानेर माया गर्नुहुन्छ भने तपाईंको घर नै वृन्दावन बन्दछ। एकत्वको भाव नै सम्पूर्ण कर्मलाई पूजामा बदल्ने पारसमणि हो।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो काम र सेवालाई नै ईश्वरको पूजा बनाउनुहोस्। सबै मानिसहरूमा परमात्माको उपस्थिति अनुभव गर्दै आफ्नो कर्तव्य गर्नुहोस्।