अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन।
एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम्॥ ३३॥
yo'yaṁ yogas tvayā proktaḥ sāmyena madhusūdana |
etasyāhaṁ na paśyāmi cañcalatvāt sthitiṁ sthirām || 33 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
यः अयम् (yaḥ ayam)=जो यो•योगः (yogaḥ)=समत्वयोग (समभावको ध्यानयोग)•त्वया (tvayā)=तपाईंद्वारा•प्रोक्तः (proktaḥ)=उपदेश दिनुभयो•साम्येन (sāmyena)=समता वा समदृष्टिको•मधुसूदन (madhusūdana)=हे मधुसूदन श्रीकृष्ण!•एतस्य (etasya)=यस योगको•अहम् (aham)=मैले•न पश्यामि (na paśyāmi)=देख्दिनँ वा सम्भव पाउँदिनँ•चञ्चलत्वात् (cañcalatvāt)=मनको अत्यधिक चञ्चलताको कारणले•स्थितिम् (sthitim)=अवस्थालाई•स्थिराम् (sthirām)=स्थिर वा स्थायी रूपले कायम रहिरहने।
सरल नेपाली अनुवाद
अर्जुन भन्नुहुन्छ— हे मधुसूदन! तपाईंले जुन समता र समदर्शनरूपी योगको उपदेश दिनुभयो, यो मनको अत्यधिक चञ्चलताका कारणले गर्दा म यसको कुनै स्थायी र स्थिर अवस्था देख्न सक्दिनँ (अर्थात् यति चञ्चल मनले समभावमा सधैँ स्थिर रहन कसरी सम्भव छ र?)।
अर्जुनको व्यावहारिक प्रश्न: सिद्धान्त राम्रो छ, तर मन मान्दैन!
सिद्धान्त र यथार्थको खाडल: मनको चञ्चलताको इमानदार स्वीकार
आफ्नो मनको चञ्चलता र कमजोरीलाई स्वीकार गर्नुहोस्। यसबाट नभाग्नुहोस्, बरु यसको समाधान खोज्न खुला मनले समर्पित हुनुहोस्।