अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः।
वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः॥ ३६॥
asaṁyatātmanā yogo duṣprāpa iti me matiḥ |
vaśyātmanā tu yatatā śakyo'vāptum upāyataḥ || 36 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
असंयत-आत्मना (asaṁyata-ātmanā)=जसको मन र इन्द्रियहरू असंयमित (अनियन्त्रित) छन्, उसका लागि•योगः (yogaḥ)=योगको सिद्धि•दुष्प्रापः (duṣprāpaḥ)=अत्यन्त कठिन वा दुष्प्राप्य छ•इति (iti)=यस्तो•मे (me)=मेरो•मतिः (matiḥ)=निश्चय वा मत छ•वश्य-आत्मना (vaśyātmanā)=तर मनलाई आफ्नो वशमा राख्ने•तु (tu)=र•यतता (yatatā)=निरन्तर प्रयत्नशील रहने साधकद्वारा•शक्यः (śakyaḥ)=सम्भव छ•अवाप्तुम् (avāptum)=प्राप्त गर्न•उपायतः (upāyataḥ)=उचित उपाय वा विधिविधानद्वारा।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— जसको मन र इन्द्रियहरू असंयमित (अनियन्त्रित) छन्, उसका लागि योग प्राप्त गर्नु अत्यन्त कठिन छ भनी मेरो मत छ; तर मनलाई वशमा राखेर निरन्तर प्रयत्नशील रहने अनुशासित साधकले भने उचित उपाय (अभ्यास र वैराग्य) द्वारा यसलाई अवश्य प्राप्त गर्न सक्दछ।
उचित उपायद्वारा योग सिद्धि: असम्भवलाई सम्भव बनाउने बाटो
अनुशासन बिनाको चाहना व्यर्थ: सही रणनीतिको महत्त्व
मनलाई छाडा नछोड्नुहोस्। जीवनमा उचित नियम र अनुशासन अपनाएर दृढ प्रयत्न गर्नुहोस्; योग र शान्ति अवश्य प्राप्त हुनेछ।