अध्याय 6श्लोक 41
Chapter 6 • Verse 41

अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग

ध्यान योग (मन जित्ने कला)

श्रीभगवानुवाच

प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः।

शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते॥ ४१॥

prāpya puṇya-kṛtāṁ lokān uṣitvā śāśvatīḥ samāḥ |

śucīnāṁ śrīmatāṁ gehe yoga-bhraṣṭo'bhijāyate || 41 ||

पदच्छेद र शब्दार्थ

प्राप्य (prāpya)=प्राप्त गरेरपुण्य-कृताम् (puṇya-kṛtām)=पुण्यआत्माहरूकोलोकान् (lokān)=उच्च लोकहरू (स्वर्ग आदि) लाईउषित्वा (uṣitvā)=निवास गरेर वा बसेरशाश्वतीः (śāśvatīḥ)=धेरै वर्षसम्म (लामो समयसम्म)समाः (samāḥ)=वर्षहरूशुचीनाम् (śucīnām)=सदाचारी, पवित्र आचरण भएकाश्रीमताम् (śrīmatām)=र सम्पन्न (धनी तथा सुसंस्कृत)गेहे (gehe)=घरमा वा कुलमायोग-भ्रष्टः (yoga-bhraṣṭaḥ)=योगमार्गबाट विचलित भएको साधकअभिजायते (abhijāyate)=जन्म लिन्छ।

सरल नेपाली अनुवाद

श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— योगमार्गबाट विचलित भएको त्यो साधक मृत्युपछि पुण्यात्माहरूका उच्च लोकहरू (स्वर्ग आदि) प्राप्त गरी त्यहाँ धेरै वर्षसम्म आनन्दपूर्वक निवास गर्दछ; र त्यसपछि ऊ यस पृथ्वीमा सदाचारी, पवित्र आचरण भएका तथा सुसंस्कृत सम्पन्न (श्रीमान्) कुलमा जन्म लिन्छ।

महाभारतको परिस्थिति

योगभ्रष्टको पहिलो पुनर्जन्म: सुसंस्कृत र सम्पन्न कुल

श्रीकृष्णले यहाँ योगभ्रष्ट साधकको मृत्युपछिको यात्राको पहिलो गति बताउनुभएको छ: यदि कुनै साधकको मनमा अझै केही सांसारिक भोगहरूको सूक्ष्म वासना बाँकी थियो, जसले गर्दा ऊ साधनाबाट विचलित भयो, भने: १. पहिले उसले स्वर्ग आदि उच्च लोकमा लामो समयसम्म आफ्नो पुण्यको सुख भोग गर्छ। २. त्यसपछि जब ऊ पृथ्वीमा पुनर्जन्म लिन्छ, ऊ कुनै गरिब, भोकमरी वा दुराचारीको घरमा जन्मिँदैन! ऊ 'शुचीनां श्रीमतां गेहे' — अर्थात् जहाँ नैतिक मर्यादा (शुचि) र जीवन निर्वाहका साधन (श्रीमान्) पर्याप्त छन्, त्यस्तो सुसंस्कृत कुलमा जन्मिन्छ; ताकि उसले गरिबी वा अभावको चिन्ता नगरी फेरि योगसाधना सुरु गर्न सकोस्!
आफ्नो जीवनमा प्रयोग

आध्यात्मिक संस्कारको निरन्तरता: अनुकूल वातावरणको वरदान

हामी प्रायः देख्छौं कि कतिपय मानिसहरू जन्मैदेखि अत्यन्त असल, सुसंस्कृत र आध्यात्मिक परिवारमा जन्मिन्छन्: - उनीहरूलाई सानैदेखि सत्सङ्ग, राम्रो शिक्षा र साधनको अभाव हुँदैन। - यो कुनै संयोग होइन; यो उनीहरूको पूर्वजन्मको अधुरो योगसाधनाको फल हो! यदि तपाईंले आज आध्यात्मिक साधना सुरु गर्नुभयो भने, त्यो तपाईंका आगामी जन्महरूका लागि सबैभन्दा ठूलो सुरक्षा-कवच बन्दछ।
व्यावहारिक सूत्र :

आफ्नो आत्मिक साधनालाई निरन्तरता दिनुहोस्। आजको सानो प्रयासले पनि आगामी जीवनका लागि सुसंस्कृत र अनुकूल वातावरण तयार गर्दछ।