अध्याय 6 : आत्मसंयमयोग
ध्यान योग (मन जित्ने कला)
ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः।
युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः॥ ८॥
jñāna-vijñāna-tṛptātmā kūṭa-stho vijitendriyaḥ |
yukta ity ucyate yogī sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ || 8 ||
पदच्छेद र शब्दार्थ
ज्ञान-विज्ञान-तृप्त-आत्मा (jñāna-vijñāna-tṛpta-ātmā)=शास्त्रको ज्ञान र आत्मानुभूति (विज्ञान) द्वारा पूर्ण तृप्त अन्तःकरण भएको•कूटस्थः (kūṭa-sthaḥ)=सदा अचल, अविचल र स्थिर रहने (जसरी आरनको अचानो कहिल्यै हल्लिँदैन)•विजित-इन्द्रियः (vijitendriyaḥ)=इन्द्रियहरूलाई पूर्ण जितिसकेको•युक्तः (yuktaḥ)=सिद्ध योगी•इति (iti)=भनी•उच्यते (ucyate)=भनिन्छ•योगी (yogī)=त्यस योगीलाई•सम-लोष्ट-अश्म-काञ्चनः (sama-loṣṭa-aśma-kāñcanaḥ)=जसका लागि माटोको डल्लो (लोष्ट), ढुङ्गा (अश्म) र सुन (काञ्चन) सबै समान छन्।
सरल नेपाली अनुवाद
श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— शास्त्रको तत्वज्ञान र प्रत्यक्ष आत्म-अनुभूतिद्वारा जसको अन्तःकरण पूर्ण तृप्त छ, जो आरनको अचानोजस्तै सधैँ अचल र स्थिर (कूटस्थ) रहन्छ, जसले आफ्ना इन्द्रियहरूलाई पूर्ण रूपले जितेको छ, र जसको दृष्टिमा माटोको डल्लो, ढुङ्गा र सुन सबै समान छन्— त्यस्तो पुरुषलाई नै वास्तवमा 'सिद्ध योगी' (युक्त) भनिन्छ।
समलोष्टाश्मकाञ्चन: सुन र माटोमा समान दृष्टि
भौतिकवादको आकर्षणबाट मुक्ति: कूटस्थ चेतना
पैसा र भौतिक वैभवको चमकमा नभुल्नुहोस्। आत्मज्ञानद्वारा आफ्नो भित्री तृप्ति प्राप्त गर्नुहोस् ताकि कुनै पनि सांसारिक लोभले तपाईंलाई विचलित नपारोस्।